توسعه، نيازمند مديريت اثر بخش و سازمانهاي ياد گيرنده است.
تهيه كننده گان :
1- مهندس مراد علی واهبي شهردار گتوند
2-سعيد كيواني روابط عمومي سازمان نظام مهندسي خوزستان
اشاره :مديريت مقوله اي است كه در جزيي ترين مباحث روز زندگي انسانها بطور كامل مورد بحث و گفتگو قرار مي گيرد، بطور كلي علم ، هنر يا فن مديريت امروز نقش تأثيرگذار و ارزنده در پويايي يك خانواده جامعه، كشور يا اتحاديه ها و يا سازمانهاي جهاني داشته و همين امر تفكران صاحب نظر را بر آن داشته تا با استفاده از زير شاخه اين هنر در توسعه آن بكوشند، از منظر ديگر مديريت امري ذاتي است كه در حالتي عاميانه از آن ضرب المثل ها بعنوان يك موفقت الهي در كالبد انساني ياد مي شود.
ويژگي ديگر مديريت، اكتسابي بودن آن است كه براي اكثر مردم تجربه شده و آنان با جلوگيري از تكرار اشتباهات، بكارگيري تجربيات و چينش درست تصميم گيري ها بر مديريت صحيح خود، مهر تأييد مي زنند.سازمانها – در معناي وسيع كلمه – از شالوده هاي اصلي اجتماع كنوني اندو مديريت ، مهم ترين عامل در حيات ، رشد و بالندگي يا مرگ سازمانهاست .مدير ، روند حركت از وضع موجود به سوي وضعيت مطلوب را هدايت مي كند و در هر لحظه ،براي ايجاد آينده اي بهتر در تكاپوست .گذشته با تمام اهميت و آموختني هايش و با تمام تأثيري كه مي تواند برآينده داشته باشد اتفاق افتاده است و هيچ نيروي بشري نمي تواند آن را ديگر بار و به گونه اي متفاوت بيافريند ، ولي آينده در راه است و قسمت مهمي از آن به آنچه امروز مي گذرد مربوط است .ما بايد سهم فرزندان اين سرزمين را از آينده جهان معلوم كنيم و براي اين منظور ،به عزمي ملي نياز داريم .عزم جامعه را مجموعه مديريت كشور هدايت مي كند لذا، امر مديريت مهم ترين مقوله اي است كه بايد براي رشد و تعالي فرهنگي اقتصادي، صنعتي و سياسي جامعه مورد توجه قرار گيرد. اين نوشتار بر آن است تا مديريت را از ديدگاه هاي تاريخي، برنامه ريزي و توسعه شهري و ويژگي هاي مديريت هاي تأثيرگذار بررسي نمايد.
بررسي تاريخي هنر مديريت :
در سال 1376 آدام اسميت نظريه تقسيم كار و تخصص گرايي را مطرح نمود اما آنچه را كه بايد پيش بيني مي كرد در نظريه اش لحاظ ننمود( نقش عاطفي نيروهاي انساني در پيگيرد كارها) فردريك تيلور دهة اول قرن نوزدهم بر مديريت علمي تأكيد كرد اما ماكس وبر كاغذ بازي و بوروكراسي را به مديران يادآوري نمود. پس از گذشت بيش از سه دهه از نظريه هاي مديريتي قرن نوزدهم التون مايو به نقش ارزنده انسانها (مديريت اشاره نمود) و مكتب روابط انساني و تأثير آن در روابط كار را در تكميل نظريات ساير بنيانگذاران هنر مديريت مطرح نمود، بيست سال بعد و در حاليكه قرن نوزدهم از نيمة خود مي گذشت نظريه سيستمي يا آرگانيك برتالا نفي و يولينگ مديران را بسوي آينده اي نو و جديد هدايت نمود با پيدايش نظر سيستماتيك در سال 1354 ابراهام مازلو و اپيكسون از نظريه پردازان معروف دنيا بر رعايت سلسله مراتب نيازها در مديريت سيستماتيك تأكيد نموده و شش سال بعد مك گري گور تئوري مديريت را به گونه اي ديگر تعريف نموده، و سالهاي پاياني قرن نوزدهم با نظريه هايي مثل ساختار ارگانيك مكانيكي و مديريت تحول( برتر و استادلر 1961) و آخرين نظريه مديريتي اثربخش سازمانهاي يادگيرنده (پيتر سنگه 1990) مي باشد.
برنامه ريزي و توسعه شهري
مقوله مديريت در ايران معمولاً كمتر به آن توجه شده و هرگاه به آن توجه جدي شده شاهد نتايج ارزنده و ماندگاري در اين خصوص بوده ايم، مديريت شهري و برنامه ريزي شهري يكي از زير مجموعه هاي مديريت است كه در سالهاي اخير مورد توجه صاحب نظران و البته صاحبان قدرت تصميم گيري قرار گرفته است. حتماً گاهي اوقات موفقيت يك شهردار يا مدير در يك شهر يا سازمان خبرهايي شنيده ايد و يا حتي انرژي مثبت ناشي از استماع كارهاي خوب اين مدير يا مديريت شهري را حس نموده ايد. اما بايد بدانيد پيامدهاي حاصله از اين بارهاي مثبت حاصل سالهاي تجربه، عملگرايي و تفكر استراتژيك شهري بوده كه تبلور آن در ساخت بزرگراهي، خياباني،پاركي،توليد جديدي و ... قابل مشاهده است.
قسمت فرهنگي سازمان ملل(يونسكو) شعاري دارند كه مي گويد{ جهاني بينديشيم،منطقه اي عمل كنيم} اين شعار ما را بر آن مي دارد تا با بهره گيري از علم مديريت روز دنيا گام بسوي توسعه منطقه،كشور و اطراف آن بپردازيم. اما لازمه همه اين كارها برنامه ريزي و توسعه شهري است كه بطور كلي زيربناي توسعه همه جانبه است. در برنامه ريزي شهري به چهار موضوع،عدالت كارآيي،كيفيت محيطي يا كالبدي، حيات و سرزندگي بيش از ساير موضوعات توجه مي گردد.
توزيع مناسب عملكردها و خدمات و دسترسي مناسب به مراكز خدمات دهي بدون تبعيض بين نقاط مختلف شهر(عدالت)،ايجاد سازمان و عملكردي مناسب براي حصول بهره وري و اثربخشي امكانات شهري (كارآيي)، افزايش مطلوبيت فضاهاي كالبدي براي كار، زندگي،تفريح و عملكردهاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي (كيفيت محيطي)، پويايي شهر و توجه به نيازهاي شهروندان در قالب شهر سالم، شهروند سالم(حيات و سرزندگي) از مواردي هستند كه در برنامه ريزي شهري در تفكر و شالوده تصميم گيري مديران شهري قرار دارند.
محيط شهري، مديريت شهري
از آنجا كه مديريت يك علم اجتماعي است، پديده ها و مسائل اجتماعي نيز بر خوب و بد بودن آن تأثير فراوان دارند، اين روزها و با خروج از تفكر سنتي زندگي و ورود به سيستم مدرنيته معاشرت هاي اجتماعي با مقاومت هايي روبرو هستيم كه مديريت شايسته را دستخوش حاشيه هاي بسياري نموده است، گر چه به اعتقاد مردم، اكثر وقت مديران صرف امور حاشيه اي و شايد حاشيه زدايي مي شود اما بطور كلي نمي توان منكر اين قضيه شد كه مديريت اجتماعي در كالبد مديريت شهري حضوري محسوس و غير قابل انكار دارد، با نگاهي اجمالي آمارهاي افسردگي مردم در جوامع توسعه يافته و در حال توسعه به اين نكته پي خواهيم برد كه مسائل اجتماعي در تصميم گيري شهري نقش اساسي دارند كه دستيابي به مثلث سرزندگي ما را در كاهش اين مقوله اجتماعي ياري مي نمايد. براي رسيدن به مثلث سرزندگي بايستي استراتژي توسعه شهري را تعريف نماييم: استراتژي هدف يا چشم انداز يعني نقطه اي كه مي خواهيم شهر به آن برسد يا در واقع عبارت است از آينده اي واقع گرايانه محقق الوقوع و جذاب براي سازمان شهرداري و شهر و به عبارت ديگر، بيان صريحي از سرنوشتي كه شهر بايد به سمت آن حركت كند. در واقع براي پيشگيري و طرح ريزي توسعه استراتژي شهري بايد سه ركن را بشناسيم :
الف: شناخت وضع موجود شهر (هستي شناسي).
ب: شناخت راه كارها و فرايندهاي حركت دهنده.
ج: هدف شناسي:
تفاوت بين مديران سنتي و موفق و اثر بخش.
در يك بررسي آماري وضعيت مديريت در يك جامعه آماري مديران در موضوع استفاده از وقت و فرصتهاي مديريتي به سه دستة مديران اثربخش، متوسط و موفق تقسيم مي شوند. در گروه مديران اثربخش ارتباطات 44درصد، شبكه كاري 11درصد برنامه ريزي سنتي 19درصد، و مديريت منابع انساني 26درصد وقت مديريتي را به خود اختصاص مي دهد. اما در مديريت متوسط يا سنتي ارتباطات در حد نه چندان رضايت بخشي قرار داشته (29درصد) اما شبكه كاري (19) و مديريت سنتي 54درصد از مديريت وقت خود را صرف تصميم گيري هاي خود مي كنند، جالب است بدانيد مديريت منابع انساني در اين نوع مديريت ها، اصولاً وجود خارجي نداشته و به نيازهاي انسان توجه چنداني نمي شود. در مديريت موفق ارتباطات (28)، و شبكه كاري به بالاترين (48)، مديريت سنتي (13) و مديريت منابع انساني 11درصد است وقت مديران صرف مي شود.
ترتيب اهميت سطوح مديريت به شرح زير مي باشد:
1-مديران اثر بخش.
2-مديران موفق.
3-مديران سنتي.
مديران اثر بخش باعث بالا رفتن كارائي و بهره وري سازمان مي شوند و باعث بالارفتن راندمان و كيفيت اجرائي سازمان و تربيت نيروي انساني داراي انگيزه و خلاق مي شوند .ولي ممكن است بعضي از اهداف سازماني به ثمر نرسد اما مديران موفق باعث به ثمر رسيدن تمامي اهداف كاري شده و برنامه هاي پيش بيني را به سر منزل مي رساند اما باعث تربيت نيروهاي انساني خلاق و داراي انگيزه نمي شوند و چه بسا بعد ازآنان طغيان نيروها شوند.و مديران سنتي كه اصلاً توجه به نيروي انساني رفتار سازماني و ساختار سازماني نمي كنند و حتي اهداف سازماني را به ثمر نمي رسانند از نقطه نظر گرايش برنامه ريزي و توجه به زمان نيز مديران به چهار دسته الف)ارتجاعي(گرايش به گذشته)ب)غيرفعال گرايش به حال ج)فعال گرايش به آينده د)استراتژيك (آينده ساز) تقسيم مي شوند وجود دارد در حالت اول اين مديران فقط دلخوش به گذشته مي باشند و به دست آورده هاي گذشته افتخار مي كنند و در حالت دوم گرايش به حال اين دسته مديران علاقه اي به بازگشت به وضعيت پيش ندارند و از تغيير امور نيز دلخوش نيستند بنابراين سعي مي كنند از تغيير جلوگيري كنند، در حالت سوم گرايش فعال با آينده گرائي طرفداران اين نوع گرايش از بازگشت دلخوش ندارند و آنها شديداً معتقدند كه آينده از حال و گذشته بهتر خواهد بود بنابراين دوست دارند تغيير را شتاب دهند و از فرصتهاي ناشي از آن بهره گيرند و در حالت چهارم گرايش استراتژيك مي باشد كه توجه همه جانبه به همه مؤلفه ها مي كنند و هيچگونه مؤلفه اي را بدون پاسخ نمي گذارند و وضعيت پيشين را نمي پسندند با وضعيت حال موافق نيستند و آينده اي را كه پيش رو دارند نمي پذيرند و فقط اعتقاد دارند آينده تحت تأثير آفرينندگي و خلاقيت است از اين رو تمامي فنون بخصوص رفتار سازماني و ساختار سازماني را كامل اجراء مي نمايند و اينها همان سازمانهاي استراتژيك هستند كه آينده متعلق به آنها است. دسته اول و دوم در مقابل اين سازمانها محكوم به شكست است، با در نظر گرفتن همه اين مسائل مي توانيم پاسخ برخي سوالات را اينك دريافت كنيم . مديريت سازماني شما در كدام دسته قرار مي گيرد؟
آيا شما از آن دسته كارمنداني هستيد كه از مدايران خود ناراضي هستند ؟
آيا مديريت مديرتان را مي پسنديد؟ و ...
آيا گرايش مديريتي شما استراتژيك مي باشد؟
اميدواريم با بهره گيري از مديريت صحيح، بكارگيري مناسب نيروهاي انساني، استفاده بهينه از منابع مالي و امكانات، بهره مندي از فعاليتهاي فردي مجموعه و زيرمجموعه هاي مديريتي بتوانيم در رشد و تعالي مديريت در كشور گامي ارزنده برداريم.
منابع :
1- رفتار سازماني: استيفن پي رابينز – ترجمه دكتر علي پارسائيان
2- نشريات سازمان يونسكو و بانك جهاني
